اهلی‌سازی بُز در ایران غربی

بزها نخستین بار 10هزار سال پیش در ایران غربی اهلی شدند

نویسنده: مایکل مارشال

مترجم: عزیزرحمان هروی

ویراستار: مهشید ابوالحسنی

بزها از 10هزار سال پیش به این­‌سو در سرزمین پیرامون کوه­‌های زاگرس، ایران غربی امروز، اهلی شدند. یافته‌ها حاکی از آن است که بزها از نخستین حیواناتی بودند که اهلی شدند و بدون تردید سگ­‌ها از آن­‌ها جلوتر بودند.

کوین دالی[1]، از دانشگاه ترینیتی[2] دوبلین ایرلند می­‌گوید: «ما مجموعه­­‌ای از داده­‌های باستان­‌شناختی و ژنتیکی داریم که وجود نخستین گله‌ی رام‌شده­‌ی بزها را به حدود ۱۰ هزار سال پیش می­‌رساند».

مشخص است که بزها در آسیای غربی یا اروپای شرقی اهلی‌ شده‌‌­اند. شواهد باستان‌شناختی نشان می­‌دهد این کار تا 8000 پیش از میلاد در حال انجام بوده است. کشتن گزینشی بزهای نر جوان در برخی از سرزمین­‌ها، بیانگر آن است که بزها به‌ جای شکار شدن در طبیعت، در آغل نگهداری می‌شدند. در آشیلی هویوک[3] در ترکیه‌ی کنونی، ادرار بز در خاک محل نگهداری حیوانات آثار شیمیایی برجای گذاشته است.

چوپانی با گله‌ی بزهایش، شیراز ایران

عکس از کال یالسین/آلامی

دالی و همکارانش فسیل باقیمانده‌ی بزهایی را بررسی کردند که از دو زیستگاه گنج دره و تپه­ی عبدالحسین در کوه­‌های زاگرس به دست آمده بودند. حفاری در آنجا دهه‌هاست آغاز و پایان یافته است. این مکان­‌ها در حدود 8200 تا 7600 سال پیش از میلاد مسکونی بوده‌اند.

محققان از تکه­‌های سالم­‌مانده­‌ی بزهای هر دو زیستگاه، DNA به دست آوردند:  14 ژنوم هسته­‌ای و همچنین 32 ژنوم میتوکندری که تنها از مادران حیوانات به ارث رسیده بودند.

دالی و گروه او دریافتند که بزها دو دسته­‌ی متفاوت را تشکیل می­‌دهند -یکی از آن­‌ها با بزهای اهلی فعلی و دیگری با بزهای وحشی فعلی ارتباط نزدیک دارد. این یعنی، اهلی­‌سازی [ژنتیکی] فراتر از نگهداری ساده­‌ی بزها بوده است. دالی می­‌گوید: «احتمالاً در همان زمان که بزهای وحشی شکار می­‌شدند، روند اهلی­‌سازی ژنتیکی بزها آغاز شده بود».

دالی بیان می­‌کند: «این نخستین شواهد ژنتیکی اهلی‌سازی بز است. به طور کلی به نظر می‌رسد که اهلی­‌سازی بزها احتمالاً در وهله‌ی نخست در منطقه­‌ی زاگرس یا نزدیک آن بوده است».

سگ­‌ها هزاران سال زودتر، دست­‌کم 14000 سال پیش، گوسفندان کم­‌و­بیش هم­‌زمان با بز اما در محلی کمی غرب­‌تر شاید در ترکیه‌ی کنونی و گاوها و خوک­‌ها پس از آن­‌ها، اهلی شدند.

دالی گمان می‌کند که گوسفندها و بزها پیشتر از گاوها و خوک­‌ها [اهلی شدند] چراکه کوچک­‌ترند و مهار آن­‌ها ساده­‌تر است. او می­‌گوید: «بدیهی است که گاوها مانند گراز وحشی، بسیار بزرگ­‌تر و خطرناک­‌تر هستند».

[1] Kevin Daly

[2] Trinity College

[3] Aşıklı Höyük

برای دریافت متن در قالب کتابچه‌ی pdf مناسب برای نمایشگر گوشی‌های هوشمند پیوند زیر را انتخاب کنید:

اهلی سازی بز در ایران غربی

برای خواندن مقاله به زبان اصلی این پیوند را بنگرید:

https://www.newscientist.com/article/2280046-goats-were-first-domesticated-in-western-iran-10000-years-ago/

همچنین ببینید

۶ الگو و کاربرگ جهت یافتن ایکیگای شخصی خودتان

۶ الگو و کاربرگ جهت یافتن ایکیگای شخصی خودتان نویسنده: جرمی سوتان مترجمان: رضا علوی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *